به گزارش خبرنگار مهر، حمامهای تاریخی که در شهرها و محلات قدیمی سراسر ایران یافت می شود دارای معماری و طراحیهای منحصر به فرد و جذابی هستند اما به دلیل از دست دادن کاربرد خود آرام آرام از صحنه زندگی روزمره مردم حذف شده اند.

به همین دلیل نیز در بسیاری موارد افراد حقیقی صاحب این بناها با تخریب املاک خود مبادرت به تغییر کابری آن کرده و تعدادی دیگر نیز به رستوران و قهوه خانه سنتی تبدیل شده است.

حمام، کاروانسرا، مسجد و بازارچه در بافت شهرهای قدیمی ایران از عناصر مشترکی بود که در همه محلات یافت می شد. در واقع، وجود این عناصر چهارگانه به محلات هویت ویژه و جدی می بخشید به همین دلیل نیز صاحبان و سازندگان آنها تلاش می کردند در معماری این مکانها نهایت دقت و هنر را لحاظ کنند.

حقیقت امر این است که با راه یافتن معماری مدرن و نو به ایران و رسیدن آب به معجزه تکنولوژی لوله کشی به هر کوی و برزن و پی بردن به این نکته که می توان برای هر خانه یک حمام جداگانه ساخت اهمیت حمامهای عمومی از دست رفت و از رونق افتاد.

حمام شیشه سنندج که در بی توجهی مسئولان در حال تخریب لحظه به لحظه است

در همین رابطه یکی از کارشناسان میراث فرهنگی در گفتگو با خبرنگار مهر تاکید کرد : پرونده حمامهای تاریخی در کشور ما به دلیل بی توجهی مسئولان عملا بسته شده است و متاسفانه هم اکنون بیش از 95 درصد از این حمامها یا به صورت کامل تخریب شده و یا به قهوه خانه سنتی تبدیل شده اند.

مجدالدین رحیمی می افزاید : به جز در مواردی بسیار معدود هیچیک از تغییرکاربریهایی که در حمامهای تاریخی کشور داده شده است کارشناسی شده، علمی و پایدار نیست و به همین دلیل این بناهای زیبا امکان برگشت پذیری به حالت حمام را نخواهند داشت.

هم اکنون بیش از 95 درصد از این حمامها یا به صورت کامل تخریب شده و یا به قهوه خانه سنتی تبدیل شده اند

می توان نگرانی و انتقاد این کارشناس را اشاره ای به احداث رستوران یا قهوه خانه سنتی در حمامها دانست چرا که برای این کار با تغییراتی که در بدنه و ساختار حمامها انجام می دهند بنای آن را از هویت سابق تهی کرده و در صورتی که آن محل بنا به هر دلیلی دوباره تخلیه شود امکان بازسازی مجدد به عنوان حمام را نخواهد داشت. به عنوان مثال حمام وزیر در خیابان عبدالرزاق اصفهان یکی از نمونه حمامهایی است که چنین بلایی بر سر آن آورده شده است. این حمام تا سال 68 فعال بود و پس از آن تخلیه شد، دستگاههای ذیربط در سال 72 اقدام به مرمت آن کرده و سپس آن را به یکی از شعب کانون پرورش فکری کودکان تبدیل می کنند.

حمام وکیل شیراز تا سال 86 رستوران سنتی بود

این کانون در روز تعداد اندکی مخاطب دارد و مسئولان آن به دلیل عدم تناسب معماری محل با کارشان که موجب پیچیدن صدا در محوطه و سرد بودن فضای درونی می شود در پی تخلیه آن هستند و این در حالی است که پیش از ورود به آنجا کف، دیوارها و گچبریهای اصلی این حمام زیبا را تغییر دادند و حالا به دلیل این تغییرات به هیچ وجه امکان برگشت به حالت سابق را نخواهد داشت.

علاوه بر این، در همین راستا می توان به حمام تاریخی سالار در محوطه داخلی ارگ در گنبد سلطانیه نیز اشاره کرد. این حمام که شامل مجموعه منحصر به فرد گنبد سلطانیه می باشد اخیرأ به رستوران تبدیل شده است. 

معلوم نیست اولین کسی که پیشنهاد استفاده از بنای بیکار مانده حمامها را برای قهوه خانه و رستوران داده با چه هدفی این کار را انجام داد اما هر چه بود تا کنون این رسم دامنگیر بیشتر حمامهای تاریخی شهرهای ایران شده است.

بی تردید کسب درآمد و منفعت اقتصادی در این رویداد بی تاثیر نبوده و نیست اما نباید فراموش کرد که اجاره کننده گان و گردانندگان این قهوه خانه ها و رستورانها چون در پی چرخاندن امورات اقتصادی خود هستند کمتر دل در گرو میراث باستانی و هویت تاریخی دارند.

بر اساس برخی شواهد و مدارک ساکنان فلات ایران اولین اقوامی در تاریخند که ساخت حمام را در زندگی روزانه و جمعی خود وارد کرده اند

طبیعتا اینجا نیز شبیه هر مکان اقتصادی دیگر کسب مشتری و ارائه خدمات بیشتر مهمترین اولویت است حتی اگر در این راه لازم باشد بخشهایی از این بناها مثلا برای ساخت آشپزخانه، دستشویی یا کاشیکاری و سرامیک کردن کف و ... به دست تخریب و نوسازی سپرده شود. بر اساس برخی شواهد و مدارک ساکنان فلات ایران اولین اقوامی در تاریخند که ساخت حمام را در زندگی روزانه و جمعی خود وارد کرده اند، ایرانیان در گذر روزگار این سنت را توسعه داده و با ساخت حمامهای عمومی و به کار بردن خلاقیتهای معمارانه در بنای حمامها از یکسو و طراحی آداب و اصول حمام کردن و مشت و مال جهت بهداشت و سلامت از سویی دیگر، این محلها را به یکی از نشانه های شناخت این مرز و بوم تبدیل کردند.

اما با وجود این پیشینه و آداب کهن و وجود هزاران بنای حمام آماده در کشور سنت حمام گرفتن سنتی در کشور به طور کل از بین رفته است در حالی که می توان با تکیه بر روشهای مورد استفاده در حمامهای قدیمی مانند مشت و مال برای سلامت افراد و همچنین جذب توریست از نقاط مختلف جهان برنامه ریزی کرد.

هم اکنون کشور گرجستان با استفاده از خلاء موجود در کشور ما با توسعه "توریسم حمام سنتی" سالانه میلیونها دلار برای خود درآمد ارزی فراهم کرده است به شکلی که همه ساله هزاران نفر از نقاط مختلف جهان برای سپردن تن خود به دلاکهای گرجی به این کشور رهسپار می شوند. در حالی که خانه و مهد اصلی حمامهای سنتی و مشت و مال ایران است و مقصد مشتاقان این حمامها در حقیقت باید کشور ما می بود، اما بدیهی است در نبود مدیریت حرفه ای این درآمد به جیب کشوری چون گرجستان سرازیر خواهد شد و در عوض در زیر سقفهای زیبای آهک بری شده حمامهای سنتی ایران اگر تا کنون تخریب نشده باشند تنها دود قلیان است که به هوا می رود.

مترجم این فیلم مستند در گفتگو با خبرنگار مهر در کرج اظهار داشت: پس از ویرانی و به آتش کشیده شدن پرسپولیس (تخت جمشید) این شهر بیش از 22 قرن به فراموشی سپرده شد تا اینکه سرانجام اولین پژوهشهای علمی بر روی آن توسط موسسه شرق شناسی دانشگاه شیکاگو در سال 1931 آغاز شد.

داود شفیعی افزود: این فیلم مستند 18 دقیقه ای مربوط به تحقیقات گفته شده است و در این فیلم صحنه های خاکبرداری، اکتشافات و بازسازی این شهر کهن و با شکوه به دست محققان دانشگاه شیکاگو به تصویر کشیده شده است.

وی خاطرنشان کرد: نام تخت جمشید در زمان ساخت پارسه به معنای شهر پارسیان بود و یونانیان آن را به پرسپولیس که به معنای پارسه شهر بود، نامیدند.

شفیعی ادامه داد: این فیلم در حال حاضر از سوی موسسه آسمان شب نجوم فضا ارائه می شود و علاقمندان می توانند برای دریافت اطلاعات بیشتر به آدرس اینترنتی WWW.TELESCOPE.IR مراجعه کنند.

محسن تجربه کار در گفتگو با خبرنگار مهر در کرمان اظهار داشت: استان کرمان به دلیل قرار گرفتن در منطقه خاص جغرافیایی دارای یکی از شگفت انگیز ترین منابع علمی و کهن دنیا محسوب می شود، دشتهای و کوهستانهای کرمان مملو از آثار و بقایای منحصر بفرد موجوداتی است که میلیونها سال پیش در دوران "ژوراسیک" و "کربونیفر" در این منطقه خاص می زیستند و به دلیل قرار گرفتن در شرایط خاص اقلیمی، گذر زمان کمترین اثر تخریبی را روی فسیل این موجودات ماقبل تاریخ برجای گذاشته است.

وی افزود: در واقع با توجه به آثار موجود در کرمان بهشت زمین شناسان و به طور اخص ویترین فسیل شناسان بهترین نامی است که بدون اغراق می توان روی این منطقه گذاشت، بهشتی که مملو از فسیلهای موجودات دوران کهن است.

این کارشناس دیرین شناسی خاطرنشان کرد: چنین شرایط زمین شناسی در تمام منطق دنیا انگشت شمار و در مورد برخی آثار کاملا منحصر بفرد است به گونه ای که هر یک از این فسیلها به تنهایی می توانند بسیاری از فرضیه های دانشمندان در خصوص نوع زندگی دایناسورها و دیگر موجودات و گیاهان هم عصر این جانواران را تحت تاثیر مستقیم قرار دهد.

تخم موجودات ماقبل تاریخ در کرمان همچون تخم مرغ آب پز سالم مانده اند

وی یادآور شد: بهشت فراموش شده موجودات ماقبل تاریخ در کرمان درحالی می تواند در اوج محافل علمی دنیا باشد که هم اکنون در بی توجهی به این ثروت عظیم تاریخی و ملی درحال تخریب است و بیش از 90 درصد مناطق خاص فسیل خیز استان طی هفت سال گذشته تخریب شده و مجموعه موزه دیرینه شناسی کرمان شامل 140 هزار اثر نیز به دلیل عدم توجه فراموش شده است.

عکس تخم دایناسورهای کشف شده

تجربه کار تاکید کرد: نکته قابل توجه در خصوص فسیل های کشف شده در کرمان به خصوص تخمهای دایناسورها و موجوادت هم عصر با آنها این است که به دلیل اکسیده نشدن محیط، بسیاری از این فسیلها پس از گذشت میلیونها سال به گونه ای به فسیل تبدیل شده اند که حالت اولیه خود را حفظ کرده اند.

وی عنوان کرد:

با کشف فسیل ماهی کامبرین مبدا پیدایش ماهی 100 میلیون سال افزایش یافت و به 540 میلیون سال قبل رسید

این مسئله در خصوص فسیلهای کشف شده از تخم انواع جانوران کهن با قدمت میلیون ها سال در کرمان بسیار حیرت آور است به طوریکه که تمامی قسمتهای این تخمها همچون یک تخم مرغ آب پز سالم مانده است و بدون نیاز به آزمایشهای پیشرفته "DNA" و شبیه سازی می توان جنین موجودی که میلیونها سال پیش در استان کرمان می زیسته را مورد مطالعه و بررسی قرار داد.

تجربه کار گفت: در این میان کشف فسیل کاملا سالم ماهی متعلق به دوران" کامبرین" با قدمت 540 میلیون سال در کرمان که یکی از شگفت انگیز ترین فسیلهای کشف شده و موجود در موزه دیرینه شناسی کرمان و بی مانند در دنیاست،  این درحالی است که بزرگترین دانشمندان جهان دوران  پیدایش ماهیها را به دوران "سیلورین" با قدمت 440 میلیون سال پیش مرتبط می دانستند.

به گفته وی این کشف بزرگ عملا عمر پیدایش ماهی در زمین را 100 میلیون سال افزایش داده است و در این میان نکته قالب اهمیت سکوت دانشمندان بزرگ ایران و جهان در این زمینه است.

سکوت مجامع علمی ایران درقبال اکتشافات غیر قابل انکار

وی که سالها عمر خود را بدون هیچ حمایت و پشتیبانی مالی صرف شناسایی و جمع آوری مجموعه فسیلهای استان کرمان کرده است، خاطرنشان کرد: هم اکنون بیش از 140 هزار فسیل از مناطق مختلف استان کرمان جمع آوری شده است که عمر برخی از این فسیل ها به 550 میلیون سال پیش و دوران " کامربین" می رسد.

140 هزار فسیل گردآوری شده از مناطق مختلف کرمان بدون هیچ گونه حمایت و پشتیبانی دولتی نگهداری می شوند که قدمت برخی از آنها به 550 میلیون سال قبل بازمی گردد

تجربه کار افزود: نحوه آشنایی من با این عرصه از 30 سال پیش و در جریان کوهنوردی در مناطق مختلف استان شروع شد که در آن زمان اولین بار با این آثار برخورد کردم و در طول این سالها با جمع آوری و مطالعه در خصوص نحوه زندگی و مطالعات زمین شناسی توانستم غنی ترین مجموعه فسیل های ایران را گرد آوری کنم.

وی افزود: در راستای معرفی اطلاعات گردآوری شده در خصوص این فسیلها به زودی اطلس سنگواره های کرمان در 22 جلد تدوین می شود که در این مجموعه به معرفی گیاهان و جانوران و انواع فسیلهای به صورت طبقه بندی شده اقدام شده است، این مهم در حالی رخ می دهد که مجامع علمی ایران و حتی بخش زمین شناسی دانشگاه شهید باهنر کرمان کمتر به این یافته های تاریخی توجه نشان داده اند که این مسئله جای تاسف دارد.

در حالی مجموعه ای شامل 140 هزار فسیل درکرمان گرد آوری شده است که به گفته این محقق 40 درصد از این آثار منحصر بفرد است و تعدادی از این آثار هنوز شناخته نشده اند و تاکنون نیز هیچ مطالعه ای درخصوص نحوه زندگی این موجودات انجام نشده است.

این محقق کرمانی و مدیر موزه دیرینه شناسی کرمان که بیش از 30 سال از عمر خود را صرف جمع آوری بیش از 140 هزار فسیل در مناطق مختلف کرمان کرده است در این زمینه می گوید: مناطق کوهستانی و دره های سراسر استان کرمان مملو از آثار حیات مربوط به میلیونها سال پیش می باشد که متاسفانه تاکنون هیچ توجهی از سوی مسئولان و مجامع علمی کشور در خصوص ساماندهی و بررسی علمی آنها صورت نپذیرفته است.

وی ادامه داد: این درحالی است در بسیاری از کشورهای دنیا تنها با پی بردن به وجود منطقه جغرافیایی کوچکی از بقایای فسیل های با درجات کیفی به مراتب پائین تر از مجموعه موجود در کرمان هزینه های هنگفتی برای کشف و بررسی و حتی جذب توریست در قالب اکوتوریسم در چنین مناطقی صورت می دهند و موزه های مجهزی می سازند که همین امر نیز عرصه های جغرافیایی یاد شده را به مراکز تولید علم دیرینه شناسی جهان تبدیل می کند، اما در استان کرمان که با توجه به شواهد موجود دارای یکی از غنی ترین سایتهای فسیل شناسی جهان از لحاظ وجود انواع فسیل جانواران و گیاهان با قدمت چندین میلیون سال است در این زمینه کاری نشده و حتی در برخی مناطق استان شاهد تخریب این آثار منحصر بفرد هستیم.

تجربه کار در حالی سالها وقت و سرمایه شخصی خود را برای جمع آوری این فسیلها گذاشته است که کمترین توجهی از سوی مجامع علمی ایران نسبت به یافته های وی صورت نپذیرفته است و مجموعه منحصر بفرد گرد آوری شده توسط وی در شرایط نامساعدی نگهداری می شود.

کشف جنین موجودات ماقبل تاریخ، نخستین حلقه چرخه زندگی دایناسورها

تجربه کار تاکید کرد: یکی از مهمترین و شگفت انگیزترین یافته های این محقق کشف تخم جانوارن هم عصر با دایناسورها با قدمت بیش از 200 میلیون سال است که در شرایط خاص منطقه و به صورت اعجاب انگیز با کلیه جزئیات به فسیل تبدیل شده اند و این در حالی است که دانشمندان سراسر دنیا در صدد شبیه سازی موجودات بر اساس آزمایشات علمی پرهزینه و فرضیه های بدون پشتوانه و متکی بر حدث و گمان هستند اما در نهایت تعجب حلقه اولیه این جانوران دست نخورده در استان کرمان به وفور یافت می شود.

مدیر موزه دیرینه شناسی کرمان در این زمینه با اشاره به اینکه بسیاری از دانشمندان و محققان جهان برای یافت و مطالعه یک تخم دایناسور و موجودات هم عصر با این حیوانات هزینه های هنگفتی را متقبل می شوند، گفت: در کنار صرف هزینه های هنگفت و محدودیت تخم فسیلها در سایتهای خارج از کشور در نهایت تخمهای محدودی که تاکنون به دست آمده است به هیچ وجه با یافته های فسیل تخمهای این موجودات 200 میلیون ساله در کرمان قابل مقایسه نیست.

وی دلیل این ادعا را شرایط خاص محل دفن این فسیل ها دانست و گفت: با کمال شگفتی در استان کرمان منطقه ای وجود دارد که هزاران قطعه تخم دایناسورها و جانواران با قدمت بیش از 200 میلیون سال در شرایطی خاص و دست نخورده باقی مانده است و شگفت آورتر از همه اینکه درون این تخمها بدون هیچگونه تخریبی به فسیل تبدیل شده و اجزای مختلف بدن جانور کاملا قابل مشاهده و مطالعه است.

تجربه کار گفت: این کشف آنقدر شگفت انگیز است که می تواند به راحتی و بدون نیاز به آزمایشهای "DNA" و فرآیند شبیه سازی توسط برنامه های نرم افزاری مدرن و فرضیات، شکل واقعی جنین این موجودات را به راحتی تشخیص داد به طوریکه حتی رنگ قطعات مختلف بدن این حیوانات نیز حالت طبیعی خود را حفظ کرده است.

........................................ ادامه دارد

گزارش: امیررضا محمودی